Wann, wenn va als o‘rtasidagi farq: nemis tilida vaqtni to‘g‘ri ifodalash
Nemis tilini o‘rganishda wann, wenn va als so‘zlari ko‘p chalkashadi. Buning sababi — ularning ayrim holatlarda o‘zbek tiliga “qachon”, “-ganda” yoki “agar” deb tarjima qilinishidir. Ammo nemis tilida bu uchta so‘z turli vazifani bajaradi.
Qisqa qoida shunday: wann savol yoki bilvosita savoldagi vaqtni bildiradi, wenn shartni yoki takrorlanadigan voqeani ifodalaydi, als esa o‘tmishda bir marta sodir bo‘lgan voqea uchun ishlatiladi.
Wann, wenn va als: asosiy farq
| So‘z | Asosiy ma’nosi | Qachon ishlatiladi? | Misol |
|---|---|---|---|
| wann | qachon? | To‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita savolda | Wann kommst du? |
| wenn | agar; -ganda | Shart yoki takrorlanadigan holatda | Wenn ich Zeit habe, lese ich. |
| als | -ganda, o‘sha paytda | O‘tmishda bir marta sodir bo‘lgan voqeada | Als ich klein war, lebte ich in Fergana. |
Wann: “qachon?” degan savol
Wann vaqt haqida savol berish uchun ishlatiladi. U gap boshida ham, gap ichida ham kelishi mumkin.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri savol
- Wann beginnt der Kurs? — Kurs qachon boshlanadi?
- Wann hast du Geburtstag? — Tug‘ilgan kuning qachon?
- Wann fährst du nach Deutschland? — Germaniyaga qachon borasan?
To‘g‘ridan-to‘g‘ri savolda fe’l odatda ikkinchi o‘rinda emas, savol so‘zidan keyin keladi: Wann + fe’l + ega?
Wann kommt deine Schwester?
Wann — so‘roq so‘zi, kommt — fe’l, deine Schwester — ega.
Bilvosita savolda wann
Wann bilvosita savollarda ham ishlatiladi. Bunday gaplarda fe’l ergash gapning oxiriga o‘tadi.
- Ich weiß nicht, wann der Unterricht beginnt. — Dars qachon boshlanishini bilmayman.
- Kannst du mir sagen, wann der Zug abfährt? — Poyezd qachon jo‘nashini ayta olasanmi?
- Sie fragt, wann die Prüfung stattfindet. — U imtihon qachon bo‘lishini so‘rayapti.
Bu yerda wann shart ma’nosini bermaydi. U faqat noma’lum vaqt haqida savolni ifodalaydi.
Eslab qoling: Agar gapni “qachon?” deb so‘rash mumkin bo‘lsa, ko‘pincha wann kerak bo‘ladi.
Wenn: shart va takrorlanadigan voqealar
Wenn ikki asosiy holatda ishlatiladi: shartni ifodalashda va takrorlanadigan voqealar haqida gapirganda.
1. Wenn — “agar”
Biror ishning bajarilishi boshqa shartga bog‘liq bo‘lsa, wenn ishlatiladi.
- Wenn ich Zeit habe, komme ich zu dir. — Agar vaqtim bo‘lsa, senikiga kelaman.
- Wenn du fleißig lernst, bestehst du die Prüfung. — Agar tirishib o‘qisang, imtihondan o‘tasan.
- Wenn es morgen regnet, bleiben wir zu Hause. — Agar ertaga yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz.
Wenn bilan boshlangan ergash gapda tuslangan fe’l oxirida keladi:
Wenn + ega + boshqa bo‘laklar + fe’l, asosiy gap.
Wenn ich Deutsch lerne, höre ich deutsche Podcasts.
Agar wenn-gap boshida kelsa, undan keyingi asosiy gapda fe’l birinchi o‘ringa chiqadi:
Wenn ich Zeit habe, komme ich morgen.
2. Wenn — takrorlanadigan voqea
Biror voqea hozirgi zamonda, kelajakda yoki o‘tmishda bir necha marta takrorlansa, wenn ishlatiladi.
- Wenn ich müde bin, trinke ich Tee. — Charchaganimda choy ichaman.
- Wenn ich nach Hause komme, rufe ich meine Mutter an. — Uyga kelganimda onamga qo‘ng‘iroq qilaman.
- Immer wenn er in Berlin war, besuchte er seine Freunde. — U Berlinga borgan har safar do‘stlarini ziyorat qilardi.
Bu misollarda voqea bir marta emas, odatda yoki takroran sodir bo‘ladi.
Als: o‘tmishda bir marta bo‘lgan voqea
Als o‘tmishda bir marta sodir bo‘lgan voqeani yoki o‘tmishdagi ma’lum bir davrni ifodalaydi. O‘zbek tilida ko‘pincha “-ganda”, “paytida” yoki “… bo‘lganida” deb tarjima qilinadi.
- Als ich klein war, wohnte ich in Andijon. — Men kichik bo‘lganimda Andijonda yashardim.
- Als ich gestern nach Hause kam, war niemand da. — Kecha uyga kelganimda, hech kim yo‘q edi.
- Als sie die Nachricht hörte, begann sie zu weinen. — U xabarni eshitganda yig‘lay boshladi.
Als bilan kelgan voqea o‘tmishga tegishli bo‘lishi va odatda bir marta sodir bo‘lishi kerak.
Als va wennni taqqoslash
| Vaziyat | To‘g‘ri variant | Ma’nosi |
|---|---|---|
| O‘tmishda bir marta | Als ich nach Deutschland kam, war es kalt. | Germaniyaga kelganimda havo sovuq edi. |
| Takrorlanadigan holat | Wenn ich nach Deutschland komme, besuche ich meine Freunde. | Germaniyaga kelganimda do‘stlarimni ko‘raman. |
| Shart | Wenn du kommst, trinken wir Kaffee. | Agar kelsang, qahva ichamiz. |
Bolalik haqida gapirganda qaysi biri ishlatiladi?
O‘rganuvchilar ko‘pincha als ich ein Kind war va wenn ich ein Kind war shakllarini chalkashtiradi. To‘g‘ri shakl:
Als ich ein Kind war, spielte ich jeden Tag draußen.
Men bola bo‘lganimda har kuni tashqarida o‘ynardim.
Bu yerda butun bolalik davri o‘tmishda bo‘lgan, shuning uchun als ishlatiladi. Ammo bir xil vaziyat muntazam takrorlanganini ta’kidlashda wenn ham kelishi mumkin:
Wenn ich als Kind krank war, blieb ich zu Hause.
Bolaligimda kasal bo‘lsam, uyda qolardim.
Bu gapda “kasal bo‘lish” takrorlanishi mumkin bo‘lgan holat sifatida berilgan.
Wann va wennni qanday ajratish mumkin?
Quyidagi ikki gapning ma’nosiga e’tibor bering:
- Wann kommst du? — Qachon kelasan?
- Wenn du kommst, ruf mich an. — Agar kelsang, menga qo‘ng‘iroq qil.
Birinchi gapda vaqt haqida savol bor. Ikkinchi gapda esa shart mavjud. Shuning uchun birinchi holatda wann, ikkinchisida wenn ishlatiladi.
Yana bir taqqoslash:
- Ich weiß nicht, wann er kommt. — Uning qachon kelishini bilmayman.
- Wenn er kommt, beginnen wir. — U kelsa, boshlaymiz.
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
1. Savolda wenn ishlatish
Noto‘g‘ri: Wenn kommst du?
To‘g‘ri: Wann kommst du?
Wenn “agar” ma’nosida shart gapini boshlaydi, “qachon?” savolining o‘rnini bosa olmaydi.
2. O‘tmishdagi yagona voqea uchun wenn ishlatish
Noto‘g‘ri: Wenn ich gestern angekommen bin, war es dunkel.
To‘g‘ri: Als ich gestern angekommen bin, war es dunkel.
Kecha sodir bo‘lgan voqea bitta aniq hodisa bo‘lgani uchun als mos keladi.
3. Bilvosita savolda wann o‘rniga wenn qo‘yish
Noto‘g‘ri: Ich weiß nicht, wenn der Kurs beginnt.
To‘g‘ri: Ich weiß nicht, wann der Kurs beginnt.
“Kurs qachon boshlanishini bilmayman” — bu savol mazmunidagi gap. Shuning uchun wann ishlatiladi.
4. Fe’l o‘rnini unutish
Wann, wenn va als ergash gapni boshlab kelganda, tuslangan fe’l odatda gap oxirida turadi:
Als ich gestern nach Hause kam, war ich müde.
Wenn du Zeit hast, ruf mich an.
Qisqa formula
- Wann? — vaqt haqida savol: Wann beginnt die Prüfung?
- Wenn? — shart yoki takror: Wenn ich Zeit habe, lerne ich.
- Als? — o‘tmishda bir marta yoki o‘tgan davr: Als ich 18 war, begann ich Deutsch zu lernen.
Amaliy mashq
Bo‘sh joyga wann, wenn yoki als so‘zlaridan mosini qo‘ying.
- _____ hast du Deutsch gelernt?
- _____ ich Zeit habe, mache ich meine Hausaufgaben.
- _____ ich gestern angekommen bin, war mein Bruder nicht zu Hause.
- Ich weiß nicht, _____ der Unterricht endet.
- Immer _____ ich Musik höre, bin ich glücklich.
Javoblar: 1. Wann; 2. Wenn; 3. Als; 4. wann; 5. wenn.
Xulosa
Wann, wenn va als so‘zlarini ajratish uchun avvalo gapning ma’nosini aniqlang. Savol yoki bilvosita savol bo‘lsa — wann. “Agar” ma’nosi yoki takrorlanadigan voqea bo‘lsa — wenn. O‘tmishda bir marta sodir bo‘lgan voqea haqida gapirilsa — als.
Bu qoidani yodlashdan tashqari, har bir so‘z bilan o‘zingizga oid 3–4 ta gap tuzing. Masalan, dars jadvali, Germaniyaga safar rejalari yoki bolalik xotiralaringiz haqida yozish ushbu farqni tezroq mustahkamlaydi.
Ko‘p beriladigan savollar
Wann va wenn bir xil talaffuz qilinadimi?
Yo‘q. Wann va wenn talaffuzda o‘xshash bo‘lsa-da, yozilishi va ma’nosi boshqacha. Wann — “qachon?”, wenn esa “agar” yoki “-ganda”.
Als kelajak zamonda ishlatiladimi?
Odatda yo‘q. Als asosan o‘tmishda bir marta sodir bo‘lgan voqealar yoki o‘tgan davr uchun ishlatiladi. Kelajakdagi shart yoki vaqt munosabatida ko‘pincha wenn ishlatiladi: Wenn ich morgen Zeit habe, komme ich.
“Als ob” nimani anglatadi?
Als ob “go‘yoki”, “xuddi …dek” degan ma’noni bildiradi va bu maqoladagi vaqt ma’nosidagi alsdan farq qiladi: Er tut so, als ob er alles wüsste. — U hamma narsani bilgandek tutadi.
Wann, wenn va als bilan gaplarda vergul qo‘yiladimi?
Ha. Ular ergash gapni boshlab kelganda, ergash gap va asosiy gap vergul bilan ajratiladi: Wenn du Zeit hast, komm zu mir. — Vaqting bo‘lsa, oldimga kel.
Bu mavzuni qanday mashq qilish mumkin?
Avval uchta savolni bering: “Bu savolmi?”, “Bu shart yoki takrormi?”, “Bu o‘tmishdagi bir martalik voqeami?” Javobga qarab wann, wenn yoki alsni tanlang. Qo‘shimcha mashqlar va tizimli darslar uchun nemis tili kurslari sahifasini ko‘rishingiz mumkin.
Manbalar
Tag:A1, A2, B1, Bog‘lovchilar, nemis tili, Nemis tili grammatikasi
