Nemis tilidagi 100 ta eng ko‘p ishlatiladigan fe’l: ma’nosi va misollar
Nemis tilida fe’l gapning asosiy qismlaridan biridir. Harakat, holat, istak, imkoniyat yoki zarurat fe’l orqali ifodalanadi. Shu sababli kundalik muloqotda eng ko‘p ishlatiladigan fe’llarni bilish nemis tilini tezroq tushunishga yordam beradi.
Quyidagi ro‘yxat A1–B1 darajasidagi o‘rganuvchilar uchun tuzilgan. Fe’llar kundalik suhbat, o‘qish, ish va Germaniyadagi oddiy vaziyatlarda tez-tez uchraydi. Ro‘yxat qat’iy statistik reyting emas: fe’l chastotasi matn turi va korpusga qarab o‘zgarishi mumkin. Masalan, Duden korpusida sein, haben va werden eng yuqori o‘rinlarda turadi. ([duden.de](https://www.duden.de/sprachwissen/sprachratgeber/Die-haufigsten-Worter-deutschsprachigen-Texten?utm_source=openai))
Nemis tilidagi eng ko‘p ishlatiladigan fe’llar ro‘yxati
| # | Fe’l | O‘zbekcha ma’nosi | Misol |
|---|---|---|---|
| 1 | sein | bo‘lmoq | Ich bin müde. — Men charchaganman. |
| 2 | haben | ega bo‘lmoq | Wir haben Zeit. — Bizning vaqtimiz bor. |
| 3 | werden | bo‘lmoq, aylanmoq; kelasi zamon yordamchisi | Ich werde Arzt. — Men shifokor bo‘laman. |
| 4 | können | qila olmoq | Ich kann Deutsch sprechen. — Men nemischa gapira olaman. |
| 5 | müssen | majbur bo‘lmoq, kerak bo‘lmoq | Du musst lernen. — Sen o‘qishing kerak. |
| 6 | sagen | aytmoq | Was sagst du? — Sen nima deyapsan? |
| 7 | machen | qilmoq, tayyorlamoq | Was machst du heute? — Bugun nima qilyapsan? |
| 8 | geben | bermoq | Ich gebe dir das Buch. — Men senga kitobni beraman. |
| 9 | kommen | kelmoq | Meine Freundin kommt morgen. — Dugonam ertaga keladi. |
| 10 | sollen | kerak bo‘lmoq, lozim bo‘lmoq | Du sollst den Arzt anrufen. — Sen shifokorga qo‘ng‘iroq qilishing kerak. |
| 11 | gehen | bormoq, yurmoq | Ich gehe zur Arbeit. — Men ishga boraman. |
| 12 | wollen | istamoq | Wir wollen in Deutschland studieren. — Biz Germaniyada o‘qishni istaymiz. |
| 13 | sehen | ko‘rmoq | Ich sehe einen Film. — Men film ko‘ryapman. |
| 14 | stehen | turmoq | Der Bus steht dort. — Avtobus u yerda turibdi. |
| 15 | finden | topmoq; deb hisoblamoq | Ich finde den Kurs interessant. — Men kursni qiziqarli deb hisoblayman. |
| 16 | bleiben | qolmoq | Ich bleibe heute zu Hause. — Men bugun uyda qolaman. |
| 17 | liegen | yotmoq; joylashmoq | Das Buch liegt auf dem Tisch. — Kitob stol ustida. |
| 18 | heißen | deb atalmoq | Ich heiße Ali. — Mening ismim Ali. |
| 19 | denken | o‘ylamoq | Ich denke oft an meine Familie. — Men oilam haqida tez-tez o‘ylayman. |
| 20 | nehmen | olmoq | Ich nehme den Bus. — Men avtobusga chiqaman. |
| 21 | dürfen | ruxsat etilmoq | Darf ich hereinkommen? — Kirsam maylimi? |
| 22 | glauben | ishonmoq, deb o‘ylamoq | Ich glaube dir. — Men senga ishonaman. |
| 23 | halten | ushlamoq; to‘xtamoq | Der Zug hält am Bahnhof. — Poyezd vokzalda to‘xtaydi. |
| 24 | bringen | olib kelmoq | Ich bringe dir einen Kaffee. — Men senga qahva olib kelaman. |
| 25 | sprechen | gapirmoq | Sie spricht sehr gut Deutsch. — U nemis tilida juda yaxshi gapiradi. |
| 26 | lernen | o‘rganmoq | Wir lernen Deutsch. — Biz nemis tilini o‘rganyapmiz. |
| 27 | leben | yashamoq | Er lebt in Berlin. — U Berlinda yashaydi. |
| 28 | fahren | bormoq, haydamoq | Ich fahre mit dem Zug. — Men poyezdda boraman. |
| 29 | meinen | nazarda tutmoq, deb hisoblamoq | Was meinst du? — Nima deb o‘ylaysan? |
| 30 | fragen | so‘ramoq | Ich möchte etwas fragen. — Men bir narsani so‘ramoqchiman. |
| 31 | kennen | tanimоq, bilmoq | Ich kenne diese Stadt. — Men bu shaharni bilaman. |
| 32 | stellen | qo‘ymoq, joylashtirmoq | Ich stelle die Tasche neben den Stuhl. — Men sumkani stul yoniga qo‘yaman. |
| 33 | spielen | o‘ynamoq | Die Kinder spielen im Garten. — Bolalar bog‘da o‘ynayapti. |
| 34 | arbeiten | ishlamoq | Ich arbeite in einem Hotel. — Men mehmonxonada ishlayman. |
| 35 | brauchen | kerak bo‘lmoq | Ich brauche deine Hilfe. — Menga yordaming kerak. |
| 36 | folgen | ergashmoq | Folgen Sie mir bitte. — Iltimos, menga ergashing. |
| 37 | lernen | o‘rganmoq | Sie lernt jeden Abend. — U har oqshom o‘rganadi. |
| 38 | liegen | yotmoq, joylashmoq | Die Wohnung liegt im Zentrum. — Kvartira markazda joylashgan. |
| 39 | lassen | qoldirmoq; ruxsat bermoq | Lass mich bitte ausreden. — Iltimos, gapimni tugatishga qo‘y. |
| 40 | setzen | o‘tqazmoq; qo‘ymoq | Ich setze mich hier. — Men bu yerga o‘tiraman. |
| 41 | laufen | yugurmoq; ishlamoq | Der Computer läuft gut. — Kompyuter yaxshi ishlayapti. |
| 42 | bringen | olib kelmoq | Bring bitte deinen Pass mit. — Iltimos, pasportingni olib kel. |
| 43 | zeigen | ko‘rsatmoq | Können Sie mir den Weg zeigen? — Menga yo‘lni ko‘rsata olasizmi? |
| 44 | führen | olib bormoq, boshqarmoq | Diese Straße führt zum Bahnhof. — Bu ko‘cha vokzalga olib boradi. |
| 45 | sprechen | gapirmoq | Wir sprechen später darüber. — Bu haqda keyinroq gaplashamiz. |
| 46 | lesen | o‘qimoq | Ich lese eine E-Mail. — Men elektron xat o‘qiyapman. |
| 47 | schreiben | yozmoq | Sie schreibt eine Bewerbung. — U ariza yozmoqda. |
| 48 | essen | yemoq | Wir essen zusammen. — Biz birga ovqatlanamiz. |
| 49 | trinken | ichmoq | Ich trinke gern Tee. — Men choy ichishni yaxshi ko‘raman. |
| 50 | schlafen | uxlamoq | Das Kind schläft schon. — Bola allaqachon uxlayapti. |
| 51 | verstehen | tushunmoq | Ich verstehe die Frage nicht. — Men savolni tushunmayapman. |
| 52 | bekommen | olmoq, qabul qilmoq | Ich bekomme eine E-Mail. — Men elektron xat oldim. |
| 53 | beginnen | boshlanmoq | Der Kurs beginnt um neun Uhr. — Kurs soat to‘qqizda boshlanadi. |
| 54 | anfangen | boshlamoq | Wir fangen jetzt an. — Biz hozir boshlaymiz. |
| 55 | enden | tugamoq | Der Unterricht endet um zwölf Uhr. — Dars soat o‘n ikkida tugaydi. |
| 56 | öffnen | ochmoq | Die Bank öffnet um acht Uhr. — Bank soat sakkizda ochiladi. |
| 57 | schließen | yopmoq | Bitte schließen Sie die Tür. — Iltimos, eshikni yoping. |
| 58 | kaufen | sotib olmoq | Ich kaufe ein Geschenk. — Men sovg‘a sotib olaman. |
| 59 | verkaufen | sotmoq | Er verkauft sein Auto. — U mashinasini sotmoqda. |
| 60 | bezahlen | to‘lamoq | Wir bezahlen die Rechnung. — Biz hisobni to‘laymiz. |
| 61 | kosten | turmoq, narxi bo‘lmoq | Wie viel kostet das? — Bu qancha turadi? |
| 62 | wohnen | istiqomat qilmoq | Ich wohne in Fergana. — Men Farg‘onada yashayman. |
| 63 | reisen | sayohat qilmoq | Wir reisen im Sommer nach Deutschland. — Biz yozda Germaniyaga sayohat qilamiz. |
| 64 | ankommen | yetib kelmoq | Der Zug kommt um zehn Uhr an. — Poyezd soat o‘nda yetib keladi. |
| 65 | abfahren | jo‘nab ketmoq | Der Bus fährt um sieben Uhr ab. — Avtobus soat yettida jo‘naydi. |
| 66 | einsteigen | transportga chiqmoq | Bitte steigen Sie ein. — Iltimos, transportga chiqing. |
| 67 | aussteigen | transportdan tushmoq | Wir steigen an der nächsten Station aus. — Biz keyingi bekatda tushamiz. |
| 68 | anrufen | qo‘ng‘iroq qilmoq | Ich rufe dich später an. — Men senga keyinroq qo‘ng‘iroq qilaman. |
| 69 | helfen | yordam bermoq | Kannst du mir helfen? — Menga yordam bera olasanmi? |
| 70 | antworten | javob bermoq | Bitte antworten Sie auf meine E-Mail. — Iltimos, elektron xatimga javob bering. |
| 71 | erklären | tushuntirmoq | Der Lehrer erklärt die Grammatik. — O‘qituvchi grammatikani tushuntiryapti. |
| 72 | erzählen | hikoya qilmoq, aytib bermoq | Er erzählt von seiner Arbeit. — U ishi haqida gapirib bermoqda. |
| 73 | treffen | uchrashmoq | Wir treffen uns am Samstag. — Biz shanba kuni uchrashamiz. |
| 74 | besuchen | tashrif buyurmoq | Ich besuche meine Familie. — Men oilamni ko‘rgani boraman. |
| 75 | kennenlernen | tanishmoq | Ich möchte neue Menschen kennenlernen. — Men yangi odamlar bilan tanishmoqchiman. |
| 76 | lieben | sevmoq | Sie liebt ihre Kinder. — U farzandlarini sevadi. |
| 77 | mögen | yoqtirmoq | Ich mag deutsche Musik. — Men nemis musiqasini yoqtiraman. |
| 78 | hoffen | umid qilmoq | Ich hoffe auf eine schnelle Antwort. — Men tezkor javobdan umid qilaman. |
| 79 | wünschen | tilamoq, xohlamoq | Ich wünsche dir viel Erfolg. — Senga katta muvaffaqiyat tilayman. |
| 80 | versuchen | urinmoq | Ich versuche, Deutsch zu sprechen. — Men nemischa gapirishga harakat qilaman. |
| 81 | entscheiden | qaror qilmoq | Wir entscheiden morgen. — Biz ertaga qaror qilamiz. |
| 82 | planen | rejalashtirmoq | Ich plane meine Reise. — Men sayohatimni rejalashtiryapman. |
| 83 | vergessen | unutmoq | Vergiss deinen Schlüssel nicht. — Kalitingni unutma. |
| 84 | erinnern | eslamoq | Ich erinnere mich an den Termin. — Men uchrashuv vaqtini eslayman. |
| 85 | kennen | tanimоq, bilmoq | Kennst du diesen Mann? — Bu odamni taniysanmi? |
| 86 | wissen | bilmoq | Ich weiß die Antwort. — Men javobni bilaman. |
| 87 | meinen | fikr bildirmoq | Ich meine das ernst. — Men buni jiddiy aytyapman. |
| 88 | glauben | ishonmoq | Glaubst du an dich? — O‘zingga ishonasanmi? |
| 89 | tragen | olib yurmoq, kiymoq | Er trägt einen schwarzen Mantel. — U qora palto kiygan. |
| 90 | waschen | yuvmoq | Ich wasche meine Hände. — Men qo‘llarimni yuvaman. |
| 91 | kochen | ovqat pishirmoq | Meine Mutter kocht gern. — Onam ovqat pishirishni yaxshi ko‘radi. |
| 92 | putzen | tozalamoq | Ich putze die Wohnung. — Men kvartirani tozalayman. |
| 93 | schicken | yubormoq | Ich schicke dir die Unterlagen. — Men senga hujjatlarni yuboraman. |
| 94 | unterschreiben | imzolamoq | Bitte unterschreiben Sie hier. — Iltimos, bu yerga imzo qo‘ying. |
| 95 | tragen | olib yurmoq; kiymoq | Sie trägt eine Tasche. — U sumka ko‘tarib yuribdi. |
| 96 | gewinnen | yutmoq, g‘alaba qozonmoq | Unsere Mannschaft gewinnt das Spiel. — Bizning jamoamiz o‘yinda g‘alaba qozonadi. |
| 97 | verlieren | yo‘qotmoq, yutqazmoq | Ich habe meinen Schlüssel verloren. — Men kalitimni yo‘qotib qo‘ydim. |
| 98 | warten | kutmoq | Ich warte auf den Bus. — Men avtobusni kutyapman. |
| 99 | beginnen | boshlanmoq | Die Prüfung beginnt um neun Uhr. — Imtihon soat to‘qqizda boshlanadi. |
| 100 | passieren | sodir bo‘lmoq | Was ist passiert? — Nima bo‘ldi? |
Eng muhim fe’llarni qanday o‘rganish kerak?
1. Fe’lni faqat tarjimasi bilan yodlamang
Har bir fe’lni kamida bitta sodda gap bilan o‘rganing. Masalan, warten fe’li odatda auf predlogi bilan ishlatiladi: Ich warte auf den Bus. Shu tarzda fe’lning ma’nosi bilan birga uning boshqaruvi ham yodda qoladi.
2. Fe’lning uchta asosiy shaklini yozing
Ayniqsa notekis fe’llarda infinitiv, Präteritum va Partizip II shakllarini birga yozish foydali:
- gehen – ging – ist gegangen
- sehen – sah – hat gesehen
- nehmen – nahm – hat genommen
- sprechen – sprach – hat gesprochen
Perfektning yordamchi fe’li harakat yoki holatga qarab tanlanadi; odatda ko‘pchilik fe’llar haben bilan, ayrim harakat va holat o‘zgarishini bildiruvchi fe’llar esa sein bilan qo‘llanadi. ([duden.de](https://www.duden.de/sprachwissen/sprachratgeber/Perfektbildung-mit-haben-oder-sein?utm_source=openai))
3. Modal fe’llarni alohida mashq qiling
können, müssen, dürfen, sollen, wollen va mögen kundalik nutqda juda ko‘p ishlatiladi. Modal fe’l bilan gapda ikkinchi fe’l odatda infinitiv shaklida gap oxiriga boradi:
- Ich kann heute nicht kommen. — Men bugun kela olmayman.
- Du musst den Antrag ausfüllen. — Sen arizani to‘ldirishing kerak.
- Wir wollen in Deutschland arbeiten. — Biz Germaniyada ishlashni istaymiz.
4. Ajraladigan fe’llarga e’tibor bering
anrufen, anfangen, ankommen, abfahren, einsteigen kabi fe’llarda old qo‘shimcha oddiy hozirgi zamon gapida ajraladi:
Ich rufe dich heute Abend an. — Men bugun kechqurun senga qo‘ng‘iroq qilaman.
Infinitiv yoki Perfekt shaklida esa fe’l birga yoziladi: Ich möchte dich anrufen. / Ich habe dich angerufen.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- kennen va wissenni aralashtirmang: kennen odam yoki joyni tanish/bilishni, wissen esa fakt yoki ma’lumotni bilishni bildiradi.
- stellen, legen, setzen harakatni, stehen, liegen, sitzen esa holatni bildiradi.
- fahren transportda borish yoki transport haydash uchun ishlatiladi; piyoda borish uchun odatda gehen ishlatiladi.
- bekommen “olmoq” degani, “bo‘lmoq” emas. Ingliz tilidagi “become” bilan adashtirmang.
- Fe’lni shaxsga mos tuslang: ich gehe, du gehst, er geht.
Qisqa xulosa
100 ta fe’lni bir kunda yodlash shart emas. Avval sein, haben, werden, modal fe’llar va kundalik harakat fe’llarini o‘rganing. Keyin ularni qisqa gaplarda, savollarda va dialoglarda ishlating. Har kuni 5 ta fe’lni tanlab, har biri bilan kamida ikkita gap tuzish so‘zlarni faol lug‘atga aylantiradi.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Bu fe’llar qaysi daraja uchun mos?
Ro‘yxat asosan A1–A2 darajalariga mos, ayrim fe’llar esa B1 bosqichida faol qo‘llanadi. Muhimi, fe’lni faqat tarjimasi bilan emas, kontekstdagi misol bilan o‘rganishdir.
Fe’llarni qanday tartibda yodlagan ma’qul?
Avval yordamchi va modal fe’llar, keyin kundalik faoliyat, transport, o‘qish, ish va muloqotga oid fe’llarni o‘rganing. Har bir guruhni alohida mavzu bo‘yicha takrorlash yodlashni osonlashtiradi.
Nemis fe’llarini tuslashni ham bilish kerakmi?
Ha. Infinitivni bilish yetarli emas: gap tuzish uchun fe’lni shaxs va zamonga moslashtirish kerak. Masalan: ich lerne, du lernst, er lernt.
Fe’lning artikli bo‘ladimi?
Yo‘q, fe’lning artikli bo‘lmaydi. Biroq fe’l ayrim predloglar yoki kelishiklar bilan birga ishlatilishi mumkin: auf den Bus warten, jemandem helfen, eine E-Mail schreiben.
Yangi fe’llarni qayerda mashq qilish mumkin?
Fe’llarni kundalik dialoglar, qisqa yozma topshiriqlar va tinglab tushunish mashqlari orqali mustahkamlash foydali. Darajangizga mos kurs va o‘quv rejasini tanlash uchun Alman Bildung kurslari sahifasini ko‘rishingiz mumkin.
