Nemis tilidagi 50 ta ajraladigan fe’l: ma’nosi va sodda misollar
Nemis tilidagi ajraladigan fe’llar (trennbare Verben) kundalik nutqda juda ko‘p uchraydi. Ular odatda asosiy fe’l va old qo‘shimcha yoki fe’l qismining birikishidan hosil bo‘ladi: aufstehen — turmoq, einkaufen — xarid qilmoq.
Bu fe’llarning asosiy xususiyati shundaki, Präsens zamonidagi oddiy gapda fe’lning tuslangan qismi ikkinchi o‘rinda, ajraladigan qismi esa gap oxirida keladi: Ich stehe um sieben Uhr auf. — Men soat yettida turaman.
Quyidagi ro‘yxat A1–B1 darajadagi o‘rganuvchilar uchun tanlangan. Fe’llarni alohida yodlashdan ko‘ra, ularni misol gaplar bilan birga o‘rganish samaraliroq.
Ajraladigan fe’l qanday ishlatiladi?
1. Präsens va Präteritumda
Oddiy darak gapda ajraladigan qism gap oxiriga ko‘chadi:
- aufstehen → Ich stehe jeden Morgen früh auf.
- anrufen → Ich rufe dich später an.
Präteritumda ham shu tartib saqlanadi: Er rief mich gestern an. — U kecha menga qo‘ng‘iroq qildi.
2. Perfektda
Ajraladigan fe’llarning Partizip II shaklida odatda ge qo‘shimchasi old qo‘shimcha va asosiy fe’l orasiga kiradi:
aufstehen → aufgestanden
einkaufen → eingekauft
anrufen → angerufen
Misol: Ich bin um sechs Uhr aufgestanden. — Men soat oltida turdim.
3. zu-infinitivda
zu ajraladigan qism bilan fe’l asosi orasiga qo‘yiladi:
aufstehen → aufzustehen
einkaufen → einzukaufen
Misol: Ich versuche, früher aufzustehen. — Men ertaroq turishga harakat qilaman.
Eslab qoling: modal fe’l bilan kelganda asosiy fe’l infinitiv shaklida gap oxirida birikkan holda turadi: Ich muss morgen früh aufstehen.
Nemis tilidagi 50 ta ajraladigan fe’l
| # | Fe’l | O‘zbekcha ma’nosi | Misol |
|---|---|---|---|
| 1 | abfahren | jo‘nab ketmoq | Der Zug fährt um acht Uhr ab. — Poyezd soat sakkizda jo‘naydi. |
| 2 | abholen | borib olib kelmoq | Ich hole dich am Bahnhof ab. — Men seni vokzaldan olib ketaman. |
| 3 | abschließen | qulflamoq; tugatmoq | Bitte schließ die Tür ab. — Iltimos, eshikni qulflang. |
| 4 | anfangen | boshlamoq | Der Kurs fängt um neun Uhr an. — Kurs soat to‘qqizda boshlanadi. |
| 5 | ankommen | yetib kelmoq | Wir kommen um zehn Uhr an. — Biz soat o‘nda yetib kelamiz. |
| 6 | anmachen | yoqmoq | Mach bitte das Licht an. — Iltimos, chiroqni yoqing. |
| 7 | anrufen | qo‘ng‘iroq qilmoq | Ich rufe meine Mutter an. — Men onamga qo‘ng‘iroq qilaman. |
| 8 | ansehen | tomosha qilmoq; qaramoq | Wir sehen uns heute einen Film an. — Bugun film tomosha qilamiz. |
| 9 | aufhören | to‘xtatmoq; to‘xtamoq | Der Regen hört endlich auf. — Nihoyat yomg‘ir to‘xtadi. |
| 10 | aufmachen | ochmoq | Kannst du das Fenster aufmachen? — Derazani ochib bera olasanmi? |
| 11 | aufpassen | e’tibor bermoq; qarab turmoq | Pass bitte auf! — Iltimos, ehtiyot bo‘l! |
| 12 | aufräumen | yig‘ishtirmoq | Ich räume mein Zimmer auf. — Men xonamni yig‘ishtiryapman. |
| 13 | aufstehen | o‘rnidan turmoq | Sie steht jeden Tag früh auf. — U har kuni ertalab turadi. |
| 14 | aufwachen | uyg‘onmoq | Ich wache um sechs Uhr auf. — Men soat oltida uyg‘onaman. |
| 15 | ausfüllen | to‘ldirmoq | Füllen Sie bitte dieses Formular aus. — Iltimos, bu formani to‘ldiring. |
| 16 | ausgehen | tashqariga chiqmoq | Wir gehen am Samstag aus. — Shanba kuni tashqariga chiqamiz. |
| 17 | ausmachen | o‘chirmoq; kelishmoq | Mach bitte den Fernseher aus. — Iltimos, televizorni o‘chiring. |
| 18 | aussehen | ko‘rinmoq | Du siehst heute müde aus. — Bugun charchagan ko‘rinyapsan. |
| 19 | einatmen | nafas olmoq | Atmen Sie langsam ein. — Sekin nafas oling. |
| 20 | einkaufen | xarid qilmoq | Ich kaufe nach der Arbeit ein. — Men ishdan keyin xarid qilaman. |
| 21 | einladen | taklif qilmoq | Wir laden unsere Freunde ein. — Biz do‘stlarimizni taklif qilamiz. |
| 22 | einsteigen | transportga chiqmoq | Steigen Sie hier ein. — Shu yerda transportga chiqing. |
| 23 | einschlafen | uxlab qolmoq | Das Kind schläft schnell ein. — Bola tez uxlab qoladi. |
| 24 | einschalten | yoqmoq | Schalten Sie bitte den Computer ein. — Iltimos, kompyuterni yoqing. |
| 25 | einsteigen | chiqmoq; minmoq | Die Fahrgäste steigen in den Bus ein. — Yo‘lovchilar avtobusga chiqishmoqda. |
| 26 | fernsehen | televizor ko‘rmoq | Am Abend sehe ich fern. — Kechqurun televizor ko‘raman. |
| 27 | fortsetzen | davom ettirmoq | Wir setzen die Arbeit morgen fort. — Ishni ertaga davom ettiramiz. |
| 28 | mitbringen | o‘zi bilan olib kelmoq | Bring bitte deinen Ausweis mit. — Iltimos, hujjatingni olib kel. |
| 29 | mitkommen | birga kelmoq | Kommst du heute mit? — Bugun birga borasanmi? |
| 30 | mitmachen | ishtirok etmoq | Machst du beim Wettbewerb mit? — Tanlovda ishtirok etasanmi? |
| 31 | nachfragen | qayta so‘ramoq; aniqlashtirmoq | Ich frage beim Büro nach. — Men idoradan aniqlashtiraman. |
| 32 | nachdenken | o‘ylab ko‘rmoq | Ich denke über das Angebot nach. — Men taklif haqida o‘ylab ko‘raman. |
| 33 | vorbereiten | tayyorlamoq | Ich bereite mich auf die Prüfung vor. — Men imtihonga tayyorlanyapman. |
| 34 | vorstellen | tanishtirmoq; tasavvur qilmoq | Darf ich Ihnen meine Kollegin vorstellen? — Sizga hamkasbimni tanishtirsam maylimi? |
| 35 | vorhaben | rejalashtirmoq; niyat qilmoq | Was hast du morgen vor? — Ertaga nima rejang bor? |
| 36 | vorlesen | ovoz chiqarib o‘qimoq | Der Lehrer liest den Text vor. — O‘qituvchi matnni ovoz chiqarib o‘qiydi. |
| 37 | weggehen | ketib qolmoq | Wann gehst du weg? — Qachon ketasan? |
| 38 | wegwerfen | tashlab yubormoq | Wirf die Flasche nicht weg. — Shishani tashlab yuborma. |
| 39 | weiterarbeiten | ishlashni davom ettirmoq | Nach der Pause arbeiten wir weiter. — Tanaffusdan keyin ishlashda davom etamiz. |
| 40 | weiterlernen | o‘qishni davom ettirmoq | Ich lerne auch zu Hause weiter. — Uyda ham o‘qishni davom ettiraman. |
| 41 | zurückfahren | qaytib bormoq | Wir fahren am Sonntag zurück. — Yakshanba kuni qaytib boramiz. |
| 42 | zurückgeben | qaytarib bermoq | Ich gebe das Buch morgen zurück. — Kitobni ertaga qaytaraman. |
| 43 | zurückkommen | qaytib kelmoq | Wann kommst du zurück? — Qachon qaytib kelasiz? |
| 44 | zusammenarbeiten | hamkorlik qilmoq | Wir arbeiten mit deutschen Firmen zusammen. — Biz nemis kompaniyalari bilan hamkorlik qilamiz. |
| 45 | zusammenfassen | qisqacha bayon qilmoq | Fassen Sie den Text bitte zusammen. — Iltimos, matnni qisqacha bayon qiling. |
| 46 | zuhören | tinglamoq | Hör mir bitte zu. — Iltimos, meni tingla. |
| 47 | zubereiten | tayyorlamoq, pishirmoq | Ich bereite das Abendessen zu. — Men kechki ovqat tayyorlayapman. |
| 48 | zumachen | yopmoq | Mach bitte die Tür zu. — Iltimos, eshikni yoping. |
| 49 | zunehmen | vazn orttirmoq; ko‘paymoq | Im Winter nehme ich oft zu. — Qishda ko‘pincha vaznim ortadi. |
| 50 | abnehmen | vazn yo‘qotmoq; kamaymoq | Er möchte fünf Kilo abnehmen. — U besh kilogramm ozmoqchi. |
Eng ko‘p uchraydigan xatolar
Ajraladigan qismni unutib qo‘yish
Noto‘g‘ri: Ich aufstehe um sieben Uhr.
To‘g‘ri: Ich stehe um sieben Uhr auf.
Perfektda fe’lni noto‘g‘ri tuzish
Noto‘g‘ri: Ich habe aufgestanden.
To‘g‘ri: Ich bin aufgestanden.
Aufstehen, ankommen, einschlafen kabi joy almashish yoki holat o‘zgarishini bildiradigan ayrim fe’llar Perfektda ko‘pincha sein bilan ishlatiladi. Boshqa ko‘plab ajraladigan fe’llar esa haben bilan keladi: Ich habe eingekauft.
Modal fe’l bilan ajratish
Modal fe’l qatnashgan gapda asosiy fe’l odatda oxirida birikkan infinitiv shaklida bo‘ladi:
Ich muss morgen früh aufstehen. — Men ertaga ertalab turishim kerak.
Fe’llarni qanday yodlash mumkin?
- Har bir fe’lni tarjimasi bilan emas, to‘liq gap bilan yodlang.
- Fe’lning uch shaklini yozing: aufstehen – steht auf – ist aufgestanden.
- Fe’l qismini rang bilan ajrating: auf + stehen.
- Bir xil old qo‘shimchali fe’llarni guruhlab o‘rganing: auf-, an-, ein-, aus-, zurück-.
- Har kuni 5 ta fe’l bilan o‘zingiz haqingizda gap tuzing.
Masalan: Ich stehe um sieben Uhr auf. Danach mache ich das Fenster auf. Am Abend sehe ich fern.
Qisqa xulosa
Ajraladigan fe’llarda asosiy qoida oddiy: Präsens va Präteritumdagi asosiy gapda fe’lning tuslangan qismi ikkinchi o‘rinda, ajraladigan qismi esa oxirida keladi. Perfektda esa ko‘pincha ge qo‘shimchasi ikki qism orasida joylashadi, zu-infinitivda esa zu fe’l o‘zagi oldidan keladi. Ushbu 50 ta fe’lni kundalik gaplar bilan mashq qilsangiz, nemischa suhbat va matnlarni tushunish ancha osonlashadi.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Ajraladigan fe’lni qanday aniqlash mumkin?
Ko‘pincha ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, weiter-, zurück- va zu- kabi qismlar ajraladigan fe’llarni hosil qiladi. Biroq ayrim fe’llar ma’nosi yoki urg‘usiga qarab farqlanishi mumkin, shuning uchun lug‘atdagi ko‘rsatmani tekshirish kerak.
Ajraladigan fe’llar qaysi darajada o‘rganiladi?
Ularning eng ko‘p ishlatiladiganlari A1–A2 darajasida o‘rganiladi. B1 darajasida esa murakkabroq birikmalar va ko‘chma ma’nolar ham uchraydi.
Ajraladigan fe’llar har doim ajralib yoziladimi?
Yo‘q. Infinitiv va lug‘at shaklida ular birikkan holda yoziladi: aufstehen. Oddiy asosiy gapda esa ikki qismga ajraladi: Ich stehe auf.
Ajraladigan fe’llarda Perfekt qanday tuziladi?
Odatda Partizip II shaklida ge old qo‘shimcha va fe’l o‘rtasiga kiradi: anrufen – angerufen, einkaufen – eingekauft. Yordamchi fe’l esa fe’lning ma’nosiga va grammatik xususiyatiga bog‘liq.
Ajraladigan fe’llarni chuqurroq o‘rganish uchun nima qilish kerak?
Fe’llarni dialog, audio va yozma mashqlar orqali muntazam takrorlang. Bosqichma-bosqich nemis tili darslari uchun Alman Bildung kurslarini ko‘rib chiqishingiz yoki savollaringiz bo‘lsa, biz bilan bog‘lanishingiz mumkin.
Izoh: nemis tili grammatikasidagi ayrim fe’llar bir nechta ma’noga ega bo‘lishi mumkin. Aniq qo‘llanishni kontekst va ishonchli lug‘at orqali tekshiring.
Grammatik qoidalar nemis tilidagi ajraladigan fe’llar, fe’l qismlari va zu-infinitiv haqidagi Duden hamda Goethe-Institut materiallariga tayangan holda bayon qilindi. ([duden.de](https://www.duden.de/sprachwissen/rechtschreibregeln/getrennt-und-zusammenschreibung?utm_source=openai))
