Nemis tilida sonlar, sana va vaqtni aytish: A1 uchun amaliy qo‘llanma
Nemis tilida sonlar, sana va vaqtni aytish kundalik muloqotning eng kerakli mavzularidan biridir. Do‘konda narxni so‘rash, tug‘ilgan kunni aytish, uchrashuv vaqtini belgilash yoki telefon raqamini diktovka qilish uchun ushbu shakllarni bilish zarur.
Bu qo‘llanmada A1 darajasiga mos ravishda asosiy sonlar, tartib sonlar, sanani yozish va aytish, shuningdek soatni so‘rash hamda javob berish usullari tushuntiriladi.
Nemis tilida asosiy sonlar
Nemis tilidagi sonlarni avval 0 dan 20 gacha yodlab olish foydali. Keyingi sonlar shu birliklar asosida tuziladi.
| Son | Nemischa | Son | Nemischa |
|---|---|---|---|
| 0 | null | 10 | zehn |
| 1 | eins | 11 | elf |
| 2 | zwei | 12 | zwölf |
| 3 | drei | 13 | dreizehn |
| 4 | vier | 14 | vierzehn |
| 5 | fünf | 15 | fünfzehn |
| 6 | sechs | 16 | sechzehn |
| 7 | sieben | 17 | siebzehn |
| 8 | acht | 18 | achtzehn |
| 9 | neun | 19 | neunzehn |
| 20 | zwanzig | 100 | hundert |
21 dan boshlab sonlar
Nemis tilida 21–99 oralig‘idagi ikki xonali sonlar o‘zbek tilidagidan farqli tartibda aytiladi: avval birlik, keyin und, so‘ng o‘nlik keladi. Son yozilganda esa ular bitta so‘z bo‘ladi.
- 21 — einundzwanzig — yigirma bir
- 34 — vierunddreißig — o‘ttiz to‘rt
- 58 — achtundfünfzig — ellik sakkiz
- 99 — neunundneunzig — to‘qson to‘qqiz
E’tibor bering: 1 soni mustaqil turganda eins bo‘ladi, qo‘shma sonlarda esa odatda ein shakli ishlatiladi: eins, lekin einundzwanzig.
Yuzlik va minglik sonlar
100 — hundert yoki einhundert, 1000 — tausend yoki eintausend deyiladi. Katta qo‘shma sonlar ham bitta so‘z sifatida yoziladi.
- 105 — einhundertfünf
- 248 — zweihundertachtundvierzig
- 1 500 — eintausendfünfhundert
- 2 024 — zweitausendvierundzwanzig
Telefon raqami va narxlarni aytish
Telefon raqamlari ko‘pincha raqamma-raqam yoki kichik guruhlarga bo‘lib aytiladi. Masalan:
Meine Telefonnummer ist null eins sieben sechs, drei vier fünf, acht neun null.
Telefon orqali raqam aytganda suhbatdoshingizdan qaytarib aytishni so‘rashingiz mumkin:
- Können Sie die Nummer bitte wiederholen? — Raqamni, iltimos, takrorlay olasizmi?
- Wie bitte? — Kechirasiz, yana aytasizmi?
- Ist das richtig? — Bu to‘g‘rimi?
Narxni so‘rash uchun Wie viel kostet das? deyiladi. Javobda Das kostet zehn Euro. — “Bu o‘n yevro turadi” shakli ishlatiladi. Valyuta, narx va rasmiy to‘lovlarga oid ma’lumotlarda doimo tegishli tashkilotning dolzarb ma’lumotlarini tekshiring.
Nemis tilida tartib sonlar
Sana aytishda tartib sonlar, ya’ni “birinchi”, “ikkinchi”, “uchinchi” kabi shakllar kerak bo‘ladi. Ko‘pchilik tartib sonlar -te qo‘shimchasi bilan, 20 dan boshlab esa odatda -ste qo‘shimchasi bilan yasaladi.
| Son | Tartib son |
|---|---|
| 1 | der erste |
| 2 | der zweite |
| 3 | der dritte |
| 4 | der vierte |
| 7 | der siebte |
| 8 | der achte |
| 10 | der zehnte |
| 20 | der zwanzigste |
| 21 | der einundzwanzigste |
Sana bilan ko‘pincha am predlogi ishlatiladi: am ersten Mai — birinchi mayda. Yozma shaklda tartib son nuqta bilan ham beriladi: 1. Mai, 21. Juni.
Sanani so‘rash va aytish
“Bugun sana nechanchi?” deb so‘rashning asosiy shakli:
Welcher Tag ist heute? — Bugun nechanchi sana?
Javob:
Heute ist der dritte April. — Bugun uchinchi aprel.
“Bugun qaysi kun?” ma’nosida Welcher Wochentag ist heute? deyish mumkin. Bu savol sana emas, hafta kunini so‘raydi.
Hafta kunlari
- Montag — dushanba
- Dienstag — seshanba
- Mittwoch — chorshanba
- Donnerstag — payshanba
- Freitag — juma
- Samstag — shanba
- Sonntag — yakshanba
Hafta kuni bilan odatda am ishlatiladi: am Montag — dushanba kuni. “Har dushanba” deyilganda montags shakli ham ishlatiladi.
Oylar va yil
- Januar — yanvar
- Februar — fevral
- März — mart
- April — aprel
- Mai — may
- Juni — iyun
- Juli — iyul
- August — avgust
- September — sentyabr
- Oktober — oktabr
- November — noyabr
- Dezember — dekabr
Oylar nemis tilida bosh harf bilan yoziladi. Oy va yil bilan ko‘pincha im predlogi keladi: im Mai, im Jahr 2025. Masalan: Ich bin im Jahr 2000 geboren. — Men 2000-yilda tug‘ilganman.
Nemis tilida vaqtni aytish
Vaqtni so‘rash uchun eng ko‘p ishlatiladigan savollar:
- Wie spät ist es? — Soat necha bo‘ldi?
- Wie viel Uhr ist es? — Soat nechchi?
- Um wie viel Uhr beginnt der Kurs? — Kurs soat nechada boshlanadi?
Rasmiy va aniq shaklda soat hamda daqiqa ketma-ket aytiladi:
- Es ist acht Uhr. — Soat sakkiz.
- Es ist acht Uhr fünfzehn. — Soat 8:15.
- Es ist zehn Uhr dreißig. — Soat 10:30.
- Es ist vierzehn Uhr fünfundvierzig. — Soat 14:45.
Jadval, uchrashuv va rasmiy e’lonlarda 24 soatlik shakl aniqroq hisoblanadi. Kundalik suhbatda esa yarim va chorak bilan bog‘liq shakllar keng ishlatiladi.
“Viertel”, “halb” va “nach/vor”
- Es ist Viertel nach acht. — Soat 8:15.
- Es ist halb neun. — Soat 8:30.
- Es ist Viertel vor neun. — Soat 8:45.
- Es ist fünf nach zehn. — Soat 10:05.
- Es ist zehn vor zwölf. — Soat 11:50.
Eng muhim nuqta: nemis tilidagi halb neun “to‘qqiz yarim” emas, balki “to‘qqizga yarim soat qoldi”, ya’ni 8:30 degani.
Uchrashuv vaqtini aytish
Muayyan tadbir qachon bo‘lishini aytishda um predlogidan foydalaniladi:
- Der Unterricht beginnt um neun Uhr. — Dars soat to‘qqizda boshlanadi.
- Wir treffen uns um halb drei. — Biz soat 2:30 da uchrashamiz.
- Der Termin ist am Dienstag um zehn Uhr. — Uchrashuv seshanba kuni soat 10:00 da.
Vaqt oralig‘ini ifodalash uchun von … bis … ishlatiladi: Der Kurs ist von neun bis zwölf Uhr. — Kurs 9:00 dan 12:00 gacha.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- halb neunni 9:30 deb tushunish. To‘g‘ri ma’nosi — 8:30.
- 21 sonini zwanzigeins deyish. To‘g‘ri shakl — einundzwanzig.
- Sana bilan am va oy bilan imni aralashtirish: am dritten Mai, im Mai.
- “Soat nechada?” savolini Wie spät ist es? bilan aralashtirish. Tadbir vaqti uchun Um wie viel Uhr? ishlatiladi.
- Qo‘shma sonlarni alohida yozish. Masalan, vierundzwanzig bitta so‘z.
Mustahkamlash uchun qisqa mashq
Quyidagi shakllarni nemis tilida aytishga harakat qiling:
- 27
- 43
- 1-may
- Dushanba kuni
- Soat 7:30
Javoblar: siebenundzwanzig, dreiundvierzig, der erste Mai yoki am ersten Mai, am Montag, halb acht yoki sieben Uhr dreißig.
Xulosa
Sonlarni o‘rganishda avval 0–20 oralig‘ini, keyin o‘nliklarni va birlik-o‘nlik tartibini mustahkamlang. Sana uchun tartib sonlar hamda am, oy va yil uchun im, aniq vaqt uchun esa um predlogini eslab qoling. Har kuni telefon raqami, bugungi sana va hozirgi vaqtni nemis tilida ovoz chiqarib aytish qisqa, ammo samarali mashqdir.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Nemis tilida sana qanday yoziladi?
Odatda kun tartib son sifatida nuqta bilan, keyin oy yoziladi: 3. April. Gapda esa der dritte April yoki am dritten April shakli kelishi mumkin.
Nemis tilida “soat 8:30” qanday aytiladi?
Rasmiy shakl — acht Uhr dreißig. Kundalik tilda — halb neun.
“Am” va “um” o‘rtasidagi farq nima?
Am hafta kuni yoki sana bilan ishlatiladi: am Montag, am dritten Mai. Um aniq vaqt bilan keladi: um neun Uhr.
Nemis tilida yil qanday aytiladi?
Yil odatda son sifatida o‘qiladi: 2024 — zweitausendvierundzwanzig. Rasmiy matnlarda yozilish uslubini kontekstga qarab tekshirish ma’qul.
